محمد عارف اسپناقچى پاشازاده
205
انقلاب الاسلام بين الخواص و العوام ( فارسي )
مسافت است ، رسيدند . اما بركهء مذكوره را عرب احاطه كرده ، خواستند كه آب به لشكر ندهند . سنانپاشا چند عرابه توپ كشيده آنها را به گلوله گرفت و طولى نكشيد كه جمعى از آنها مقتول و مجروح افتاده ، باقى منهزم و پريشان گشتند . بنابرين ، لشكر چادر زده ، آرام گرفته بودند كه قراولها رسيدن لشكر عرب را خبر كردند . قشون از چادرها بيرون آمده ، صف آراستند و حضرت خداوندگار نيز سوار شده ، در ميان لشكر تشريف آورده ، منتظر ورود دشمن شدند . چون لشكر عرب برگشته ، نيامد ، لشكر مرخص به استراحت گرديد . روز پنجشنبه بيست و نهم اوّل خمسين در قرب قاهره در جوار قبر سلطان قايتباى منزل گرديد . ( از شام الى قاهره بيست و شش و از اسلامبول الى قاهره صد و چهار منزل است . ) امروز بايد در موقع ريدانيه با سلطان مصر جنگيد . در بيان وضع جنگ قاهره محض فهميدن طرح جنگ طرفين ، از اهم امور است كه اول وضع طيوگرافى ميدان جنگ را كه شهر قاهره حاضره است ، به قلم آورده ، بعد ساير تفرّعات آن را به عرض مطالعه كنندگان فخام برسانيم . شهر شهير قاهره در نقطهاى واقع است كه شرقا جبل مقطب و غربا رود نيل و جنوبا و شمالا نيز اراضى مسطحهء متروكه از بستر نيل آن را احاطه كرده است . به حكم تومانباى ، به يك خندق عميق و به استياندار اطراف اين شهر دائرا ما دار ، حصر و تحكيم و ترصين ، و جابجا توپها و خمپارهها تعبيه و تحصين گرديده بود . لشكر تومانباى ، عبارت از بيست الى بيست و پنج هزار سواره و پياده و توپچى و تفنگچى كه پانزده هزار آن از جنديان چراكسه و اعراب و كرد و اتراك ذوالقدر ، [ و ] باقى پياده از اعراب ، و توپچىها و تفنگچىها از طوايف فرنگ مركب بود . طرح جنگ مصريان بر اين بود كه اول به وضع دفاع جنگيده ، در عين جنگ ، سواره را از استحكامات بيرون آورده ، از عقب اردوى عثمانى را بزنند ؛ اما عثمانيان كه مجبور به جنگ تعرّضى مىبودند ، پشت به جبل مقطب داده ، جناحين يمين و يسار را آراستند و توپها و خمپارهها را در جاهاى مناسب تعبيه نموده و از جبهههاى سهل العبور ، دستههاى هجوم را معين كرده ، فرماندهى ميمنه را به مصطفى پاشاى امير الامراى آناطولى و ميسره را به سنان پاشاى كوچك امير الامراء روم ايلى و دستههاى هجوم را به خيربيگ و علىبيگ شاهسوار اوغلى و محمود بيگ رمضان اوغلى و يونس بيگ حاكم سابق عينتاب ؛ و ساقه را نيز به يونسپاشا و قلب را به سنانپاشاى صدر اعظم و سردار اكرم سپردند . حضرت خداوندگار نيز سردارى كلّ را بر عهده گرفته ، دستههاى احتياط را در نقاط لازمه نگاه داشت . ينگىچرىها نيز در نقاط حاكمه ، سپرهاى خاكى ساخته ، صف آراستند و عرّابههاى جنگى را